Summerschool

Programma

Maandag 21 Augustus – Paul Verhaeghe – Vervreemding, verdeeldheid en macht.

Thema

Freuds vertrekpunt is de vaststelling dat het psychisch functioneren gesplitst kan verlopen. Ten tijde van de Studies over hysterie dacht hij nog dat dit enkel bij patiënten optrad; al snel moest hij vaststellen dat het voor iedereen geldt. We kunnen zijn oeuvre onder andere lezen als een niet-aflatende poging om onze verdeeldheid te begrijpen, met als bekendste pogingen zijn twee topologieën.

Lacan zal de verdeeldheid naar voren schuiven als het wezenlijke van het subject, wat op zich vrij paradoxaal is. Vanaf zijn elfde seminarie begrijpt hij zowel het subject als het onbewuste als een steeds mislukkend proces, omdat geen van beiden erin slaagt zich te realiseren. Specifiek voor het verdeelde subject introduceert hij het begrip aliënatie, ter vervanging van de Freudiaanse identificatie. De politiek-filosofische geschiedenis van het begrip wijst op het belang van de macht. Kort door de bocht kan ik stellen dat aliënatie berust op een identificatie met de machtshebber. Dat maakt de separatie, als tweede proces in de subjectwording, des te belangrijker.

Aliënatie begrijpen als een identificatie met de macht betekent dat de verdeeldheid in het subject haar spiegelbeeld vindt in een verdeeldheid die ook langs buiten bestaat, bijvoorbeeld tussen de verzameling van ego’s en de figuur van de Ander (zie Freud, Psychologie van de groep en analyse van het ik). De vervreemding gebeurt daar op groepsniveau, met als gevolg dat de interne verdeeldheid beter hanteerbaar wordt voor het ego, en dat de verschillende ego’s een groep worden die door de macht beter beheerst kan worden.

De vervreemding die vandaag plaatsgrijpt, gaat uit van een andersoortige macht. Het belangrijkste verschil is dat de hedendaagse macht zich niet langer voordoet als politieke of ideologische macht, maar als realiteit. Het totalitaire karakter wordt daardoor zowel groter als minder zichtbaar. De vraag is wat de effecten daarvan zijn op ons, in de zin van: onze verdeeldheid en onze verhouding tegenover anderen.

Dinsdag 22 Augustus –Dominiek Hoens – Niemand is jou iets verschuldigd.

Voor Freud is schuld(gevoel) de onvermijdelijke prijs die men betaalt om tot een sociaal geaccepteerd bestaan te komen. Kort gesteld: men voelt zich schuldig over die agressieve impulsen waardoor men de liefde van medemensen mogelijk zou verliezen. Uit die voorstelling van zaken blijkt dat schuld secundair is ten aanzien van een meer oorspronkelijke angst om verlies van liefde. Wanneer we evenwel de hedendaagse verhouding tussen individu en samenleving pogen te verhelderen, moeten we dan de logica niet omkeren? Gaat schuld niet vooraf aan elk mogelijk verliezen of ontvangen van liefde van de samenleving?

Wat schuld betreft is het alvast moeilijk te ontkennen dat die alomtegenwoordig is. Van het politieke niveau – waar beheer van overheidsschulden en daaraan gekoppelde bezuinigingsmaatregelen prioritair zijn – tot het individu dat zich schuldig dient te voelen over het nimmer voldoende productief, ondernemend of anderszins succesvol bestaan, is schuld het centrale gegeven. Liefde van de samenleving lijkt daarbij logisch secundair te zijn: men kan haar niet verliezen omdat ze eerst nog, door het inlossen van een openstaande schuld, gewonnen moet worden.

In deze bijeenkomst wordt het verband gelegd tussen de schuldeconomie van de hedendaagse samenleving en die van het geresponsabiliseerde individu.

“Het is duidelijk dat de promotie van het Ik in ons leven, conform het utilitaristische mensbeeld dat haar volgt als een schaduw, leidt tot de steeds voortschrijdende verwerkelijking van de mens als individu, dat wil zeggen in een isolement van de ziel dat steeds meer verwant wordt aan haar oorspronkelijke haveloosheid.” (Lacan, Ecrits, p. 122 (1948))

“Als een grote verdienste van het kapitaal wordt het de arbeider aangerekend dat hij überhaupt in leven is.” (Marx, Grundrisse der Kritik der Politischen Ökonomie, 1861)

Woensdag 23 Augustus –Gertrudis Van de Vijver & Emiliano Acosta – Populisme en/of democratie

Thema – Lacan, Zizek en Laclau

De laatste jaren stond de term “populisme” en de verschillende interpretaties daarvan in het centrum van politieke en filosofische debatten. Anders dan wat normaal gezien gebeurt met elk nieuw debat in het wetenschappelijk onderzoek, namelijk dat elk “cruciaal” probleem van onze tijd een paar maanden achteraf zomaar door een ander (een nieuw) “cruciaal” probleem van onze tijd wordt vervangen, lijkt dat woordje aangekomen te zijn om te blijven. Misschien is de reden daarvoor dat het populisme niet alleen een woordje of een concept is, maar eerder een sociaal en politiek fenomeen even inherent aan onze samenleving als de principes van de liberale democratie. Meer nog: misschien is het populisme de gebroken spiegel waarin onze liberale democratie, toch tot haar eigen spijt, haar eigen zelf te zien krijgt.

De stelling ‘populisme en/of democratie’ lijkt te verwijzen naar een keuze. Maar wat als de connectoren (en/of) verwijzen naar een verbinding van synonymie of identiteit? Is echte democratie eigenlijk populistisch van aard? Moet onze liberale democratie dan worden beschouwd als louter een simulacrum?

Aan de hand van teksten van Laclau, Zizek en Lacan zullen we proberen om een toegang te verkrijgen tot die plaats waar deze vragen aan betekenis en belang winnen, de plaats waar het populisme als filosofisch probleem zich kan tonen. Thematische assen van onze interventie zijn: de filosoof, de wetenschapper en de massa; populisme, volk en massapsychologie; het probleem van de meester en het ontstaan van het subject in en door het discours.

Literatuur:
Lacan, J., Radiophonie, Autres Ecrits, Questions IV-VII, Paris, Seuil, pp. 420-446.
Laclau, E., (2005), “Populism: Ambiguities and Paradoxes” & “Le Bon: Suggestion and Distorted Representations”, in: On Populist Reason, London: Verso.
Zizek, S., (2014), “Toward a new Master”, in: Trouble in Paradise: From the End of History to the End of Capitalism, London: Penguin.

Donderdag 24 Augustus – Paul Moyaert –  “Wat is genot en heeft genot enige waarde? Plato en Aristoteles  in discussie met Freud en Lacan.”

Thema

In de psychoanalytische theorie van Freud speelt de notie genot een centrale rol. Toch kan men niet beweren dat Freud bepaalt wat lust is. Hij geeft immers een louter negatieve bepaling van lust: lust is vermindering van een storende spanning. Zelfs seksueel genot probeert Freud conceptueel te wringen in deze negatieve bepaling. Lacans’ notie jouissance hangt samen met zijn onvrede om genot eenzijdig als spanningsvermindering te definiëren. Seksueel genot gehoorzaamt niet aan hoe het lustprincipe volgens Freud functioneert. Nu mag de psychoanalyse evenwel niet vergeten dat filosofen reeds vanaf de Griekse Oudheid nadenken  over wat genot is en over de morele waarde van genot. Hoe belangrijk is genot? Plato en Aristoteles hebben de vraag “wat is genot” op een heel verschillende manier beantwoord en de morele waarde ervan anders beoordeeld. Aristoteles onderschat de donkere kanten van het genot die voor Plato steeds  een reden waren om genot te wantrouwen. Hun visie verheldert hoe Freud en Lacan over genot nadenken. Lacan plaatst vraagtekens bij het onuitgesproken optimisme van Freud.

Vrijdag 25 Augustus – Marc De Kesel – De ‘dood van God’ en de ‘religieuze’ capriolen van het heersende culturele onbehagen.   

Thema

Moderniteit wordt vaak geassocieerd met de dood van God. Maar wat betekent ‘de dood van God’?  Dat hij gestorven is? Een onsterfelijke sterft toch niet, een verbeelding evenmin, en al zeker niet een onsterfelijke verbeelding of een verbeelde onsterfelijkheid. In zijn uiteenzetting legt Marc De Kesel uit dat dit gekende gezegde vooral betekent dat de functie is veranderd die aan God werd toegeschreven.  Vroeger was God ‘subject’, dit wil zeggen de algemeen aanvaarde aanname waarvan de westerse mens spontaan uitging in zijn relatie tot de werkelijkheid. In de loop van de zeventiende en achttiende eeuw is de mens zelf die functie van ‘subject’ gaan overnemen en is God ‘object’ geworden, ‘voorwerp’ van een op vrije keuze gebaseerd ‘geloof’.

Die paradigmawissel heeft niet alleen onze cultuur fundamenteel veranderd (want ‘modern’ gemaakt), hij heeft ook ons ‘onbehagen in de cultuur’ gewijzigd. Dat onbehagen is inherent aan een cultuur, zo weten we sinds Freuds beroemde tekst, maar in de moderniteit heeft dat onbehagen een eigen grammatica en een eigen semantiek gekregen. Dat God en religie ‘meesterbetekenaars’ zijn geworden in de sterkste uitingen van het culturele onbehagen (denk aan fundamentalisme en ander militant, religieus geïnspireerd conservatisme), heeft alles te maken met de subject-wissel die met de moderniteit heeft plaatsgevonden. Het perspectief van die paradigmawissel kan een verhelderend licht werpen op de meest extreme vormen van het hedendaagse onbehagen in de cultuur die dagelijks onze journaals ontsieren. De lacaniaanse theorie – die voor alles een theorie van het moderne subject wil zijn – biedt hiervoor een uitgelezen instrumentarium.

Inschrijven

Inschrijven en registratie via onderstaande link:
Summer school:  http://ugent.congrezzo.nl/spm2017

Registratie en inschrijving zijn pas definitief na betaling.

Summerschool 2017 – Psychoanalyse en maatschappij

Organisatie

Prof. Dr. Paul Verhaeghe; Department of Psychoanalysis and Clinical Consulting, Paul.Verhaeghe@UGent.be
Msc Trenson Eline; Department of Psychoanalysis and Clinical Consulting, Eline.Trenson@UGent.be
Prof. Dr. Stijn Vanheule;  Department of Psychoanalysis and Clinical Consulting, Stijn.Vanheule@UGent.be

Thema: Psychoanalyse en maatschappij

We leven in historische tijden: democratische rechten staan op de helling, genieten is verplicht, maar wordt verward met consumeren, neurosen hebben plaats moeten ruimen voor angst en depressie, vaders houden zich meer dan ooit met hun kinderen bezig, maar zijn wel hun autoriteit kwijt. En als de cijfers ook maar enige betrouwbaarheid hebben, dan zijn er nog nooit zoveel psychologische en psychiatrische problemen geweest als tegenwoordig. Daarbij zijn de neurosen naar het achterplan verschoven, en zijn het vooral angst, depressive, burn-out en persoonlijkheidstoornissen die de wachtkamer bevolken. Toen Freud in 1930 zijn “Das Unbehagen in der Kultur” schreef, kon hij niet voorzien op welke manier dit thema bijna een eeuw later opnieuw actueel zou zijn.

Samen met een aantal eminente ‘scholars’ willen we nadenken over onze huidige tijd vanuit het brede psychoanalytische referentiekader. Thema’s zoals gezag, genot, psychopathologie, zullen daarbij central staan.

Lesgevers

Paul Verhaeghe
Paul Moyaert
Dominiek Hoens
Marc De Kesel
Gertrudis Van de Vijver & Emiliano Acosta

Wanneer?

21 augustus tem 25 augustus

Dagindeling

(Afhankelijk van de planning van de spreker kunnen de uren lichtjes aangepast worden en kan de lesdag vroeger beëindigd worden)

09u30 – 11u00 – lezing 1
11u00-11u30- koffiepauze
11u30-12u00- discussie en vragenronde
12u00- 14u00 – lunch
14u00-15u30- lezing 2
15u30-16u00- Pauze
16u00-17u00- Discussie en afsluiting

Waar?

De summerschool gaat door in het gebouw van de faculteit psychologie en pedagogische wetenschappen FPPW van de Universiteit Gent.
Henri Dunantlaan 2
9000 Gent
België

Maandag 21 augustus – Paul Verhaeghe- FPPW/ Leslokaal 2.2 (voormalig 2C)
Dinsdag 22 augustus – Dominiek Hoens – FPPW/ Leslokaal 2.1 (voormalig 2B)
Woensdag 23 augustus –  Gertrudis Van de Vijver & Emiliano Acosta – FPPW – Leslokaal 3.2 (voormalig 3C)
Donderdag 24 augustus –  Paul Moyaert – FPPW – Leslokaal 2.2 (voormalig 2C) met boekenstand over de middag
Vrijdag 25 augustus – Marc De Kesel – FPPW – Leslokaal 2.1 (voormalig 2B)

Summerschool 2017 – Psychoanalyse en maatschappij

Organisatie

Thema: Psychoanalyse en maatschappij

We leven in historische tijden: democratische rechten staan op de helling, genieten is verplicht, maar wordt verward met consumeren, neurosen hebben plaats moeten ruimen voor angst en depressie, vaders houden zich meer dan ooit met hun kinderen bezig, maar zijn wel hun autoriteit kwijt. En als de cijfers ook maar enige betrouwbaarheid hebben, dan zijn er nog nooit zoveel psychologische en psychiatrische problemen geweest als tegenwoordig. Daarbij zijn de neurosen naar het achterplan verschoven, en zijn het vooral angst, depressive, burn-out en persoonlijkheidstoornissen die de wachtkamer bevolken. Toen Freud in 1930 zijn “Das Unbehagen in der Kultur” schreef, kon hij niet voorzien op welke manier dit thema bijna een eeuw later opnieuw actueel zou zijn.

Samen met een aantal eminente ‘scholars’ willen we nadenken over onze huidige tijd vanuit het brede psychoanalytische referentiekader. Thema’s zoals gezag, genot, psychopathologie, zullen daarbij central staan.

Wanneer?

21 augustus tem 25 augustus

Dagindeling

09u30 – 17u00
(Afhankelijk van de planning van de spreker kunnen de uren lichtjes aangepast worden en kan de lesdag vroeger beëindigd worden)

Lesgevers

Paul Verhaeghe is van opleiding klinisch psycholoog, van vorming psychoanalyticus. Zijn eerste doctoraat (1985) handelde over hysterie, zijn tweede (1992) over psychodiagnostiek. Hij werkt als gewoon hoogleraar aan de universiteit van Gent. Sedert 2000 gaat zijn belangstelling vooral naar de invloed van maatschappelijke veranderingen op psychologische en psychiatrische moeilijkheden.

Paul Moyaert studeerde filosofie aan het HIW (KU Leuven) en in Parijs. Hij genoot een klassieke psychoanalytische vorming bij de Belgische School voor Psychoanalyse. Hij is gewoon hoogleraar Wijsgerige Antropologie aan de KU Leuven. Hij publiceerde in 2014 Opboksen tegen het inerte. Over de doodsdrift bij Freud (Vantilt), bekroond met de Van Helsdingen prijs, en in het voorjaar van 2017 verschijnt bij dezelfde uitgever Schizofrenie. Zijn actuele interesse: Deleuze en de psychoanalyse.

Dominiek Hoens is filosoof en geeft les aan de Erasmushogeschool (dept. RITCS, Brussel) en de Arteveldehogeschool (Gent) over filosofie en psychologie van de kunst. Daarnaast werkt hij aan een doctoraat over de lacaniaanse formalisering van de subject-objectrelatie (promotor Prof. Stijn Vanheule). Hij publiceerde verschillende artikels, hoofdstukken en geredigeerde boeken over onderwerpen die zich op het snijvlak van filosofie, psychoanalyse, politiek, literatuur en kunst situeren. Van het tijdschrift S: journal of the circle for lacanian ideology critique (www.lineofbeauty.org) is hij co-hoofdredacteur.

Marc De Kesel (PhD in de wijsbegeerte) is wetenschappelijk secretaris en senior onderzoeker aan het Titus Brandsma Insituut, Radoud Universiteit, Nijmegen. Vanuit filosofisch perspectief doet hij aan onderzoek in domeinen als religie- en mystiektheorie, holocaustreceptie, lacaniaanse theorie en kunst- & cultuurkritiek. Hij publiceerde onder meer: Eros & Ethics. Reading Lacan’s Seminar VII (Albany NY: SUNY Press); Goden breken. Essays over Monotheïsme (Amsterdam: Boom, 2010); Auschwitz mon amour: Over Shoah, fictie en liefde (Amsterdam: Boom 2012); Žižek (Amsterdam: Boom, 2012); Niets dan liefde. Het vileine wonder van de gift (Amsterdam: Sjibbolet, 2012).

Gertrudis Van de Vijver received both her undergraduate and graduate training in Ghent University, apart from a brief study stay in Paris, under (a.o.) Francisco Varela, René Thom, Henri Atlan and Jean Petitot. After receiving her PhD in philosophy in 1988, with a dissertation titled “Doelgerichtheid in cybernetica, connectionisme en cognitivisme. Tussen twee epistemologische opties: naturalisme en constructivisme”, she was post-doctoral researcher and research director at Ghent University until she became a professor at that institution in 2000 (Gewoon Hoogleraar since 2014, and Academic Secretary to the Faculty of Arts and Philosophy since 2015). She is currently the director of the Centre for History of Philosophy and Continental Philosophy (HICO) at Ghent University. Between 2005 and 2010, she led an interdisciplinary research project that involved philosophers, biologists, bio-engineers and communication scientists, and currently runs, with Emiliano Acosta, the research platform Re-thinking Europe, devoted to the philosophical study of political and legal issues surrounding Europe and the European Union. Her research is mainly concerned with issues of complexity, self-organization and teleology in the life sciences, psychology and the study of cognition, for which she developed a transcendental epistemology, centring on the idea of co-constitution She recently became involved in debates on legal and political issues concerning mental health care. Her philosophical work also includes the study of Freudian and Lacanian psychoanalysis, equally motivated by questions around complexity, autonomy and co-constitution of object and subject. She has a private psychoanalytical practice in Ghent.

Emiliano Acosta is professor aan de VUB en gastprofessor aan de Universiteit Gent. Hij is lid van de Jonge Academie van de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten. Hij doctoreerde in 2008 aan de Universität zu Köln en was van 2009 en 2015 postdoctoraal onderzoeker van FWO. Hij was gastprofessor aan de Universidade Federal de Goiás (2011), aan de Universidad Austral de Chile (2013) en Universidad de Buenos Aires (2014) en Visiting Scholar aan de University of California, Los Angeles (2010). Zijn onderzoek richt zich voornamelijk op de geschiedenis van de moderne wijsbegeerte en de politieke filosofie.

Accommodatie

https://www.ugent.be/student/nl/meer-dan-studeren/huisvesting/homes/voorwie.htm
http://www.ugent.be/student/nl/meer-dan-studeren/huisvesting/homes/huurprijzencongreszomercursus

Chris Van Holsbeek – Kamer 50 euro
Zingemkouterstraat 5
9040 Sint-Amandsberg
+32 92381705

Charming rooftop apartment in the heart of Ghent.

Charmant, gezellig dakappartement met een groot privéterras in het centrum van Gent op de 3e verdieping van een winkelpand. Alles is aanwezig voor een rustig en aangenaam verblijf en een vlotte verkenning van de stad. Het historisch centrum van Gent is autovrij en de Mageleinstraat, aan het Belfort, is een voetgangersstraat en winkelstraat met alle voorzieningen en historische gebouwen op wandelafstand.

Het mooie herenhuis werd enkel jaren geleden verdeeld in een winkel en enkele appartementen. Je komt binnen via de gang naast de winkel, waar soms fietsen staan, langs de andere appartementen via een houten trap en een wenteltrap en zo op het terras. Dit privé terras is de eigenlijke en enige toegang tot het appartement en wordt enkel door jullie gebruikt.

Je verblijft in een knus, gemoedelijk appartement met een warme uitstraling voorzien van keuken, eetplaats, zithoek, bureautje, badkamer en slaapplaats. Alles is aanwezig om te slapen, baden, koken, eten, werken, rusten en genieten.

Het terras is gericht naar het westen zodat je van de avondzon kan genieten.
Je beschikt als enige over het volledige appartement en het terras, privacy, rust en comfort zijn verzekerd, geen inkijk van overburen.

Openbaar vervoer, tram en bus, en taxi’s zijn op wandelafstand.
Sint-Pietersstation en Dampoortstation zijn gemakkelijk te bereiken.

Adres en meer info:

Piet Van Coillie
Mageleinstraat 44 B
9000 Gent.
+32 473 767517
piet.van_coillie@hotmail.com

enkele commentaren van huurders:
Probably my best experience with B&B. Really nice little apartment with a stylish interior, in a perfect location within the city center. Had a great weekend, explored the city but also decided to spend one night relaxing and listening to music in the apartment because we liked it so much. Would definitely recommend this if you visit Gent.

L’appartement de Piet est à 100 m du beffroi que l’on peut photographier de l’appartement. L’accueil est formidable et l’appartement très vaste ne manque de rien. Les nombreuses fenêtres le rendent très lumineux et fauteuils très confortables : une escale de charme!”

Nice appartement, very well located in the middle of town.  I especially liked the fact that the appartement is original, with wooden walls and unique furniture: it really feels like holiday staying there! Also nice collection of jazz & classical cds, have a try with “Potato Masterpiece”, great for the mood.  Thank  you very much, it was very nice staying at your appartement.

Programma en bijhorende lectuuropdrachten

Maandag 21 Augustus – Paul Verhaeghe – Vervreemding, verdeeldheid en macht.

Lectuuropdracht:
What is Authority, hannah Arendt
H Arendt – what is authority
Familieroman van de neuroticus, Freud
S. Freud (1909) – Familieroman van de neuroticus

Dinsdag 22 Augustus –Dominiek Hoens – Niemand is jou iets verschuldigd.

Lectuuropdracht:
‘Het onbehagen in de cultuur’ (1930) , in het bijzonder de hoofdstukken 6 t/m 8 (pp. 507-532 in deel 9 van Freuds Werken).

Het onbehagen in de cultuur
Freud – Het onbehagen in de cultuur.
Lectuurvragen: 
1. ‘waar komt schuld vandaan?’
2. ‘zijn Freuds speculaties over schuld relevant voor onze hedendaagse tijd?’

Woensdag 23 Augustus –Gertrudis Van de Vijver & Emiliano Acosta – Populisme en/of democratie

Lectuuropdracht:
Lacan, J., Radiophonie, Autres Ecrits, Questions IV-VII, Paris, Seuil, pp. 420-446. (editie Seuil en Staferla: handig ter vergelijking)
J. Lacan – Radiophonie-Seuil
J. Lacan – Radiophonie Staferla
Lacan – Radiophonie (1970) – Engels
Laclau, E., (2005), “Populism: Ambiguities and Paradoxes (HFD 1)” & “Le Bon: Suggestion and Distorted Representations (HFD 2)”, in: On Populist Reason, London: Verso.
Ernesto Laclau-On Populist Reason-Verso (2005)
Zizek, S., (2014), “Towards a new Master”, in: Trouble in Paradise: From the End of History to the End of Capitalism, London: Penguin.
Zizek – Towards a new master

Donderdag 24 Augustus – Paul Moyaert –  “Wat is genot en heeft genot enige waarde? Plato en Aristoteles  in discussie met Freud en Lacan.”

Lectuuropdracht

Vanden Berghe (2000), Alle lust wil eeuwigheid (Tijdschrift voor Filosofie)
Vanden Berghe – Alle lust wil eeuwigheid

Vrijdag 25 Augustus – Marc De Kesel – De ‘dood van God’ en de ‘religieuze’ capriolen van het heersende culturele onbehagen. 
Lectuuropdracht
S. Freud, das Unbehagen in der Kultur
Freud – Het onbehagen in de cultuur.
J. Lacan, Seminarie VII, Hoofdstuk 15: La jouissance de la transgression